Η τελευταία Σύνοδος των Επισκόπων από το 2021 ως το 2024, με θέμα την Συνοδικότητα: Για μια Εκκλησία Συνοδική: Κοινωνία, συμμετοχή, αποστολή, που ολοκληρώθηκε σε δύο φάσεις τον Οκτώβριο του 2023 και τον Οκτώβριο του 2024 έδωσε την δυνατότητα στην Εκκλησία να ακούσει. Τονίστηκε και αναγνωρίστηκε εκ νέου ότι ο χριστιανικός λαός είναι ένας λαός που ακούει: Ακούει τον Θεό και τον Λόγο του, ακούει το Πνεύμα και ακούμε ο ένας τον άλλο. Η Σύνοδος έδωσε την ευκαιρία στις εκκλησιαστικές επαρχίες να ακούσουν τα μέλη τους και να ακουστούν από την παγκόσμια Εκκλησία. Έδωσε και συνεχίζει να δίνει σε όλους την ευκαιρία να ακούσουν το Πνεύμα και τον Λόγο του Θεού γιατί μόνο έτσι πορευθήκαμε σωστά μέσα στους αιώνες και έτσι θα πορευθούμε στο μέλλον.
Ακούγοντας διαπιστώνουμε ότι είμαστε μέσα στην παρουσία του Θεού και στην παρουσία των αδελφών μας. Είμαστε ο λαός που άκουσε το χαρμόσυνο μήνυμα της Ανάστασης του Κυρίου και πορευόμαστε μαζί με τον Αναστημένο μέσα στην ιστορία. «Ο ζωντανός Χριστός είναι η πηγή της αληθινής ελευθερίας, το θεμέλιο της ελπίδας που δεν απογοητεύει, η αποκάλυψη του αληθινού προσώπου του Θεού και του τελικού προορισμού του ανθρώπου». (#14).
Η Σύνοδος τελείωσε αλλά ότι μάθαμε και ότι αποφασίσαμε καθορίζουν την πορεία μας από εδώ και πέρα. Συνεχίζουμε, λοιπόν, με στόχο μας την κοινωνία, την συμμετοχή και την αποστολή. Το πρώτο βήμα, μας είπαν οι συνοδικοί πατέρες, είναι η μεταστροφή. Ο Χριστιανός είναι καλεσμένος σε μία συνεχή μεταστροφή, όπως ο καλός καπετάνιος που χρειάζεται να διορθώνει την πορεία του πλοίου συνέχεια αν θέλει να φτάσει στον προορισμό του. Καλούμαστε στην μεταστροφή αν θέλουμε να αναπτύξουμε περισσότερη κοινωνία, περισσότερη συμμετοχή και αποτελεσματικότερη αποστολή. Διότι το κάλεσμά μας είναι να μεταδώσουμε την χαρά της Ανάστασης και την Ελπίδα της αιώνιας ζωής, μιας καλύτερης ζωής με τον Θεό. Καλούμαστε να αφαιρούμε τα εμπόδια στη χαρά και στην ελπίδα που έχουμε κληθεί.
Το τελικό κείμενο της Συνόδου εκθέτει πέντε σημεία μεταστροφής:
- Μεταστροφή της καρδιάς, των συναισθημάτων και των σκέψεων.
- Μεταστροφή των σχέσεων.
- Μεταστροφή των αποφάσεων, των διαδικασιών και των οργανισμών.
- Καλλιέργεια ανταλλαγής δώρων μέσα στους δεσμούς που μας συνδέουν.
- Μόρφωση στην ιεραποστολική συνοδικότητα.
Η Σύνοδος με αυτό το σκεπτικό θέλει να διευκρινίσει ότι η συνοδικότητα δεν είναι κάτι νέο αλλά είναι μία πρακτική της Εκκλησίας που ακολουθείται από αιώνες, αλλά που κατά καιρούς χρειάζεται επαναπροσδιορισμό και ανανέωση. Η συνοδικότητα πηγάζει στο Βάπτισμά μας που μας κάνει ένα σώμα, μία κοινότητα, έναν λαό ο οποίος πορεύεται μαζί προς την Βασιλεία του Θεού. Η κοινωνία, η συμμετοχή και η αποστολή δεν είναι καθήκοντα ή προνόμια κάποιων αλλά όλων των μελών της Εκκλησίας, όλων των Βαπτισμένων. Ο κάθε βαπτισμένος και κατηχείται και κατηχεί, και κηρύττει το ευαγγέλιο και δέχεται το κήρυγμα, και προσφέρει λατρεία στον Θεό και δέχεται την καθοδήγηση στην λατρεία. Μπορούμε επίσης να πούμε ότι και αποφασίζει για την Εκκλησία του και υπακούει στις αποφάσεις της Εκκλησίας. Είναι και το υποκείμενο και το αντικείμενο της ποιμαντικής. Με άλλα λόγια, ίσως πιο απλά, ο κάθε βαπτισμένος είναι και μαθητής και απόστολος. Αυτό τονίζει η συνοδικότητα αλλά δεν είναι μία νέα έννοια στην ζωή της Εκκλησίας. Έτσι ήταν από την αρχή. «Αυτή είναι πράγματι η εικόνα της Εκκλησίας που ακούει, προσεύχεται, στοχάζεται, κάνει διάλογο, συνοδεύει, διακρίνει, αποφασίζει και ενεργεί». (#29)
Αυτή την εικόνα έχουμε στην εκκλησιαστική μας επαρχία: με τον επίσκοπο και τους πρεσβύτερους, τους μοναχούς και τις μοναχές, τους λειτουργοϋπηρέτες και τους κατηχητές, τα ενοριακά συμβούλια και τις επιτροπές, τους εθελοντές της Κάριτας, τους σαχριστιάνους και όσους βοηθούν γύρω από την Αγία Τράπεζα, όσους προσφέρουν και εργάζονται στην εκκλησία και γύρω από το ναό και για το καλό της ενορίας τους. Ακόμη και με τα παιδιά της κατήχησης, τα παιδιά της ΕΚΝΕ, τους ενήλικες κατηχούμενους και όσους ανήκουν σε ομάδες ευλαβειών και προσευχής. Οι Συνοδικοί Πατέρες τοποθετούν και τις χριστιανικές οικογένειες μέσα στην συνοδικότητα. Εκεί οι χριστιανοί γεννιούνται, ωριμάζουν, μαθαίνουν να αγαπιούνται και να αγαπούν, να συγχωρούν και να συγχωρούνται, να χαίρονται, να ελπίζουν, να συμφιλιώνονται, να προσφέρουν. Η οικογένεια είναι η κατ’ οίκον Εκκλησία που βιώνει και μεταδίδει το Ευαγγέλιο πρώτη από κάθε άλλο θεσμό και κοινότητα. Μέσα στην Συνοδικότητα βιώνουμε και τις σχέσεις μας με τους Ορθόδοξους αδελφούς μας με τους οποίους μοιραζόμαστε τις οικογένειές μας, τον τόπο μας, τις εργασίες μας, τις αγωνίες και τις επιτυχίες της καθημερινής μας ζωής. Μαζί ζούμε το ίδιο Ευαγγέλιο και διδάσκουμε ο ένας τον άλλο αγάπη, συμφιλίωση, αξιοπρέπεια, κατανόηση και αλληλεγγύη.
Σε όλες αυτές τις σχέσεις και σε όλες αυτές τις καταστάσεις και δράσεις καλούμαστε να ανοίξουμε την καρδιά μας στον πλησίον, και να αναρωτηθούμε πως μπορούμε να τον υπηρετήσουμε καλύτερα. Γι’ αυτό η Εκκλησία μας καλεί να μελετήσουμε και να προχωρήσουμε με την συνοδικότητα. Πώς μπορούμε να υπηρετήσουμε ακόμη καλύτερα ο ένας τον άλλο και η χριστιανική πίστη μας να είναι πηγή χαράς και ζωής για όλους μας;
Το τελικό κείμενο της Συνόδου αναφέρει συγκεκριμένα:
77.- Προς τους λαϊκούς Πιστούς, άνδρες και γυναίκες, πρέπει να προσφέρονται μεγαλύτερες ευκαιρίες συμμετοχής, ερευνώντας επίσης περαιτέρω μορφές υπηρεσίας και διακονίας ως απάντηση στις ποιμαντικές απαιτήσεις του καιρού μας, με ένα πνεύμα συνεργασίας και συνυπευθυνότητας διαφοροποιημένης. Όπως, για:
Α) Μια ευρύτερη συμμετοχή των Λαϊκών, ανδρών και γυναικών, στις διαδικασίες εκκλησιακής διάκρισης και σε όλες τις φάσεις των διαδικασιών απόφασης (επεξεργασία και λήψη των αποφάσεων)·
Β) Μια ευρύτερη πρόσβαση των Λαϊκών, ανδρών και γυναικών, σε θέσεις υπευθυνότητας στις Επισκοπές και στους εκκλησιακούς θεσμούς, συμπεριλαμβανομένων των Ιεροσπουδαστηρίων, Θεολογικών Ινστιτούτων και Σχολών, σε εναρμόνιση με τις ήδη υπάρχουσες προϋποθέσεις·
Γ) Μεγαλύτερη αναγνώριση και πιο αποφασιστική υποστήριξη στη ζωή και τα χαρίσματα των Αφιερωμένων, ανδρών και γυναικών, και τοποθέτησή τους σε θέσεις εκκλησιακής ευθύνης·
Δ) αύξηση του αριθμού καταρτισμένων Λαϊκών, ανδρών και γυναικών, που διεξάγουν τον ρόλο δικαστή στα δικαστήρια που προβλέπει το κανονικό δίκαιο·
Ε) πραγματική αναγνώριση της αξιοπρέπειας και σεβασμό των δικαιωμάτων όσων εργάζονται ως υπάλληλοι της Εκκλησίας και των θεσμών της.
Οι λαϊκοί καλείστε να συμμετέχετε στις αποφάσεις της Εκκλησίας και η Εκκλησία πρέπει να σας προσφέρει εκείνες τις πληροφορίες και γνώσεις που θα σας επιτρέψουν να αποφασίσετε σωστά, βάση της νομοθεσίας και της ηθικής της Εκκλησίας. Επίσης η Σύνοδος μάς καλεί όλους να εφαρμόζουμε την διαφάνεια στην διαχείριση και στις σχέσεις μας.
‘Ιδιαίτερα, σε ό,τι αφορά τη διαφάνεια, διαπιστώθηκε η ανάγκη να διαφωτίσουμε το νόημά της συνδέοντάς τη με μια σειρά όρων όπως αλήθεια, ειλικρίνεια, σαφήνεια, εντιμότητα, ακεραιότητα, συνέπεια, απόρριψη της αδιαφάνειας, της υποκρισίας και της αμφιλεγόμενης αμφισημίας, απουσία υστεροβουλίας. Υπενθυμίστηκαν η ευαγγελική μακαριότητα των καθαρών στην καρδιά (βλ. Μτ 5,8), η εντολή να είμαστε «απλοί σαν τα περιστέρια» (Μτ 10,16), και τα λόγια του αποστόλου Παύλου: «απαρνηθήκαμε ό,τι από ντροπή κρύβουν οι άνθρωποι, και δεν συμπεριφερόμαστε με πανουργία ούτε νοθεύουμε τον λόγο του Θεού, αλλά συνιστάμε τους εαυτούς μας με τη φανέρωση της αλήθειας, μπροστά σε κάθε ανθρώπινη συνείδηση, ενώπιον του Θεού» (2 Κορ 4,2). Γίνεται αναφορά σε μία στάση βασική, που θεμελιώνεται στη Γραφή, παρά για μια σειρά διαδικασιών ή προϋποθέσεων τύπου διοικητικού ή διαχειριστικού. Η διαφάνεια, στο ορθό ευαγγελικό νόημά της δεν διακινδυνεύει τον σεβασμό της εμπιστευτικότητας και της εκμυστήρευσης, την προστασία των προσώπων, της αξιοπρέπειάς τους και των δικαιωμάτων τους ακόμη και εμπρός σε ανάρμοστες αξιώσεις της πολιτειακής αρχής. Όλα αυτά όμως δεν μπορούν ποτέ να δικαιολογήσουν πρακτικές αντίθετες προς το Ευαγγέλιο ή να γίνουν πρόφαση για να παρακάμψουν ή να ακυρώσουν ενέργειες που αντιτίθενται στο κακό. Σε κάθε περίπτωση, σε ό,τι αφορά το μυστικό της εξομολόγησης «η μυστηριακή σφραγίδα είναι απαραίτητη και καμιά ανθρώπινη εξουσία δεν έχει δικαιοδοσία, ούτε μπορεί να διεκδικήσει κάποια δικαιοδοσία επ’ αυτού» (Φραγκίσκος, Λόγος προς τους Συμμετέχοντες στην 30ή Σειρά με θέμα τον «Χώρο της συνείδησης» που διοργάνωσε το Αποστολικό Πνευματικό Δικαστήριο, 29 Μαρτίου 2019). (#96)
97.- Η στάση της διαφάνειας, με την έννοια που μόλις υποδείξαμε, αποτελεί περιφρούρηση εκείνης της εμπιστοσύνης και αξιοπιστίας χωρίς την οποία, μία Εκκλησία συνοδική που δείχνει προσοχή στις σχέσεις, δεν μπορεί να υπάρξει. Όταν η εμπιστοσύνη παραβιάζεται, εκείνοι που υποφέρουν από τις συνέπειες είναι οι πιο αδύναμοι και ευπαθείς. Εκεί όπου η Εκκλησία απολαμβάνει εμπιστοσύνης, πρακτικές διαφάνειας, απολογισμού και αξιολόγησης συμβάλλουν στο να τη σταθεροποιήσουν, και αποτελεί ένα στοιχείο ακόμη πιο κρίσιμο εκεί όπου η αξιοπιστία της Εκκλησίας πρέπει να οικοδομηθεί εκ νέου. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην προστασία των ανηλίκων και των ευπαθών ατόμων (safeguarding).
103.- Η συμμετοχή των Βαπτισμένων στις διαδικασίες αποφάσεων, καθώς επίσης οι πρακτικές απολογισμού και αξιολόγησης διεξάγονται διαμέσου των θεσμών, κυρίως τους οργανισμούς συμμετοχής τους οποίους ήδη προβλέπει το Κανονικό Δίκαιο σε επίπεδο τοπικής Εκκλησίας. Στη λατινική Εκκλησία πρόκειται για: τη Σύνοδο της Επισκοπής (βλ. ΚΚΔ, καν. 466), το Συμβούλιο των Πρεσβυτέρων (βλ. ΚΚΔ, καν. 500, § 2), το Ποιμαντικό Συμβούλιο της Επισκοπής (βλ. ΚΚΔ, καν. 514, § 1), το Ποιμαντικό Ενοριακό Συμβούλιο (βλ. ΚΚΔ, καν. 536), το Συμβούλιο της Επισκοπής και των ενοριών για τις οικονομικές υποθέσεις (βλ. ΚΚΔ, καν. 493 και 537).
104.- Μια συνοδική Εκκλησία βασίζεται στην ύπαρξη, την αποτελεσματικότητα και τη πραγματική ζωτικότητα, και όχι μόνο ονομαστική, αυτών των οργανισμών συμμετοχής, αλλά και στη λειτουργία τους σύμφωνα με τις κανονικές διατάξεις ή τα νόμιμα έθιμα και στο σεβασμό των Καταστατικών και των κανονισμών που τους διέπουν. Για τον λόγο αυτό θα πρέπει να καταστούν υποχρεωτικοί, όπως απαιτείται σε όλες τις βαθμίδες της συνοδικής διαδικασίας, και να μπορούν να διεξάγουν πλήρως τον ρόλο τους, όχι κατά τρόπο μόνο τυπικό, με μορφή προσαρμοσμένη στα διάφορα τοπικά περιβάλλοντα.
Θα ήθελα να πω σε αυτό το σημείο ότι παρά τις απαιτήσεις να υπάρχουν αυτές οι επιτροπές, όλα εξαρτώνται από την διαθεσιμότητα των προσώπων να συμμετέχουν ενεργά σε αυτά τα Συμβούλια. Πολλές φορές ψάχνουμε και δεν βρίσκουμε άτομα, π.χ. για το Ποιμαντικό Συμβούλιο της Αρχιεπισκοπής ή όπως για την επιτροπή του Βρυσιού, ή δεν συμφωνούν κάποιοι με την ύπαρξη τέτοιων επιτροπών ή ακόμη χειρότερα, κάποιοι θέλουν να κρατούν τη θέση σε ένα συμβούλιο αλλά να μην κάνουν τίποτα και ούτε να αφήνουν άλλους να κάνουν. Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος τα συμβούλια απλά να λένε ναι σε ότι λέει ο Εφημέριος, έχοντάς του απόλυτη εμπιστοσύνη. Το να έχουμε εμπιστοσύνη ο ένας στον άλλο είναι πολύ καλό και επιθυμητό, αλλά μερικές φορές το ναι δεν είναι η σωστή απάντηση. Το συμβούλιο πρέπει να βοηθά τον εφημέριο ή τον επίσκοπο να γνωρίζει την κοινή γνώμη και τις πραγματικές καταστάσεις της κοινωνίας και της οικονομίας και να διασφαλίζεται το κοινό καλό και το καλό της ενορίας ή της επισκοπής.
Τα Ενοριακά Συμβούλια και οι επιτροπές είναι για ορισμένο χρόνο, 3 ως 5 έτη. Καλό είναι να μπαίνουν καινούρια άτομα με νέες ιδέες και όρεξη για προσφορά. Χρειαζόμαστε τους συνταξιούχους γιατί εκείνοι έχουν ίσως πιο ελεύθερο χρόνο, αλλά χρειάζεται να εγκλιματίζονται και να μορφώνονται και οι νέοι. Με τις αλλαγές των ενοριακών συμβούλων και με τις αλλαγές των εφημερίων ανανεώνεται ο ενθουσιασμός και το ενδιαφέρον των εμπλεκόμενων και αυτό είναι πολύ θετικό.
Διαπιστώνω ότι ακόμη έχουμε πολύ δουλειά να κάνουμε και πολύ δρόμο μέσα στην συνοδικότητα. Έχουμε ανάγκη αυτή την δουλειά και αυτό το δρόμο για να δημιουργήσουμε μία ζωντανή εκκλησία. Είμαστε στον σωστό δρόμο και έχουμε κάνει πολύ δουλειά και χρειάζεται να συνεχίσουμε διότι δεν έχουμε φτάσει στο ζητούμενο ακόμη. Να μην αφήσουμε ένα καλό έργο στη μέση.
Το τελικό κείμενο της Συνόδου τελειώνει με τα παρακάτω λόγια και την επίκληση της βοήθειας της Παναγίας:
153.- Κατά τα γεύματα του Αναστημένου εκπληρώνεται η εικόνα του προφήτη Ησαΐα που ενέπνευσε την εργασία της συνοδικής Συνέλευσης: Μια τράπεζα υπεράφθονη και εκλεκτή που προετοίμασε ο Κύριος στην κορυφή του όρους, σύμβολο συμποσίου και κοινωνίας, που προορίζεται για όλους τους λαούς (βλ. Ησ 25,6-8). Η τράπεζα που ετοιμάζει ο Κύριος για τους δικούς Του μετά το Πάσχα είναι το σημείο ότι το εσχατολογικό συμπόσιο ήδη άρχισε. Παρόλο που μόνο στον ουρανό θα έχει την πληρότητά του, η τράπεζα της χάριτος και του ελέους είναι ήδη στρωμένη για όλους και η Εκκλησία έχει την αποστολή να φέρει αυτή τη λαμπρή αγγελία σε έναν κόσμο που αλλάζει.
[154.-] Το έσχατο νόημα της συνοδικότητας είναι η μαρτυρία που καλείται να δίνει η Εκκλησία για τον Θεό, Πατέρα, Υιό και Άγιο Πνεύμα, Αρμονία αγάπης που διαχέεται έξω από αυτόν για να δοθεί στον κόσμο. Πορευόμενοι με στιλ συνοδικό, μέσα στο πλέγμα των κλήσεων, χαρισμάτων και λειτουργημάτων μας, και, πηγαίνοντας προς συνάντηση όλων για να φέρουμε τη χαρά του Ευαγγελίου, μπορούμε να βιώνουμε την κοινωνία που σώζει: με τον Θεό, με την ανθρωπότητα ολόκληρη και με όλη την πλάση. Θα αρχίσουμε έτσι ήδη από τώρα να διαπιστώνουμε, χάρη στη μοιρασιά, το γεύμα ζωής που ο Θεός προσφέρει σε όλους τους λαούς.
Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω όλους για την προσφορά σας.
Σας ευχαριστώ και είμαι πάντα στην διάθεσή σας.
+ Ιωσήφ
Αρχιεπίσκοπος
